Parafia świętego Jana Apostoła i Ewangelisty w Zalewie w latach 1945 - 1990

Po II wojnie światowej rozpoczęto akcję przesiedleńczą ludności Warmii, Mazur i Powiśla. Na opuszczone tereny przybyli osadnicy polscy. Już w 1945 roku przyjechali przesiedleńcy z Kresów, Polski centralnej i Wielńszczyzny. Pozostała też ludność rodzima, tj. autochtoni posługujący się językiem polskim i akceptujący nowa sytuację polityczną. W wielu parafiach Diecezji Warmińskiej przez kilka lat brakowało kapłanów. Do pomocy w pracy duszpasterskiej sprowadzono księży zakonnych, którzy obejmowali parafie na terenie Diecezji Warmińskiej. W roku 1946 na jednego kapłana przypadało około 3000 wiernych. Tak trudnej sytuacji nie było wówczas w innych regionach Polski. Kościół katolicki na tzw. ziemiach odzyskanych był dla przybyszów czynnikiem dającym poczucie stabilizacji. W 1947 roku przybyli tu przesiedleńcy z Bieszczad, którzy zachowali swój język oraz obrządek, utrwalając w ten sposób swoją tożsamość religijną i narodową. Do Diecezji Warmińskiej wraz z ludnością napływową przybywali księża zakonni i diecezjalni, którzy obejmowali placówki w regionach szczególnie odczuwających brak kapłanów. Bardzo wielki problem dla Diecezji Warmińskiej stanowił stan obiektów sakralnych, z których wiele było zniszczonych, uszkodzonych, zdewastowanych lub ograbionych. Administrator Apostolski Diecezji Warmińskiej ks. Teodor Bensch w swoim pierwszym liście do wiernych 30 listopada 1945 roku pisze o konieczności odbudowy zniszczonych kościołów. Szczególnym utrudnieniem w realizacji tego zadania była ówczesna polityka państwa względem Kościoła. Wojewódzkie Wydziały Architektoniczne wprowadzały ograniczenia budowy nowych kościołów oraz utrudniały odrestaurowanie zniszczonych. Zalewo po II wojnie światowej było zniszczone w 60%. Ocalał jednak kościół i plebania. W latach 1945 - 1946 parafia nie posiadała stałego duszpasterza ze względu na brak kapłanów. Opiekę duszpasterska sprawowali w Zalewie kapłani z Morąga. W maju 1946 roku Administrator Apostolski ks. Teodor Bensch skierował do pracy w parafii Zalewo ks. Telesfora Perehudę. Msze święte odprawiane były wówczas w kaplicy katolickiej, która znajduje się obecnie przy ul. Sienkiewicza. Ks. T. Perehuda zamieszkał na plebani przylegającej do kaplicy. Kościół katolicki był zamknięty, a plebania zdewastowana, nie nadająca się do zamieszkania. Nabożeństwa w kaplicy katolickiej pod wezwaniem św. Rodziny odbywały się do roku 1947. Następca ks. Telesfora Perehudy był ksiądz Piotr Żarnowski, kapłan Diecezji wileńskiej, który przybył do parafii Zalewo w 1948 roku. W tym samym roku wierni zajęli kościół poewangelicki, a plebania doprowadzona została do stanu używalności na tyle, że mógł w niej zamieszkać ksiądz proboszcz. Ks. Piotr Żarnowski pracował w Zalewie zaledwie rok, ponieważ zginął tragicznie w roku 1949. Trzecim powojennym proboszczem parafii św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Zalewie został ks. Jan Ostrowski, pochodzący z Diecezji Warszawskiej. Odznaczał się szczególna gorliwością i pracowitością w posłudze kapłańskiej. Ksiądz proboszcz dojeżdżał wówczas w każda niedziele na sprawowanie Mszy świętej do sześciu kościołów lub kaplic filialnych. Do parafii Zalewo należały następujące filie: Boreczno, Dobrzyki, Myślice, Jarnołtowo, Przezmark, Jerzwałd. W roku 1957 nastąpiła zmiana księdza proboszcza. Parafie w Zalewie objął ks. Kazimierz Cyganek - proboszcz z Zielonki Pasłęckiej, natomiast ks. Jan Ostrowski został przeniesiony do Ełku. Wraz ze wzrostem liczby kapłanów na terenie diecezji, usamodzielniły się kościoły w Myślicach i Jarnołtowie. Równorzędnie z objęciem probostwa przez ks. Kazimierza Cyganka, parafii Zalewo przydzielono pierwszego wikariusza, ks. Bogdana Rusinowskiego. Do obsługi duszpasterskiej pozostały na terenie parafii trzy kościoły: w Zalewie, Borecznie i Dobrzykach. Ksiądz prob. Kazimierz Cyganek rozpoczął odgruzowywanie cmentarza kościelnego, na którym przed wojna znajdowały się budynki mieszkalne i gospodarcze. Z pomocą parafian prace uwieńczono nowym parkanem, powiększając w ten sposób plac wokół kościoła. Jednocześnie trwały prace w kościele: podwyższono prezbiterium i ołtarz, przeniesiono ambonę w celu odsłonięcia ołtarza, naprawiono organy. W sierpniu 1957 roku pracę w Zalewie rozpoczął wikariusz ks. Tadeusz Polkowski. Przybył do Zalewa z polecenia ks. biskupa Tomasza Wilczyńskiego aby przygotować grunt pod utworzenie nowej parafii w Borecznie. W myśl tego polecenia ks. T. Polkowski już wiosna 1958 roku zamieszkał na stałe w Borecznie, gdzie powstała nowa parafia. Ksiądz prob. K. Cyganek skompletował w miarę możliwości parametry liturgiczne, zarówno w kościele zalewskim, jak i w Dobrzykach. 12 lipca 1959 roku parafia pożegnała księdza Kazimierza Cyganka podczas wizytacji kanonicznej, w obecności ks. biskupa Józefa Drzazgi, który wyraził Księdzu Proboszczowi słowa uznania za jego gorliwą pracę w parafii Zalewo. Ksiądz prob. Kazimierz Cyganek został przeniesiony na stanowisko proboszcza i dziekana w Pasłęku. Następcą księdza K. Cyganka został ks. mgr Władysław Małachowski, kapłan pochodzący z Diecezji wileńskiej. Obowiązki proboszcza w Zalewie zaczął sprawować od 25 lipca 1959 roku. Do parafii należały wówczas: kościół w Zalewie i Dobrzykach. W latach 1959 - 1963 poczyniono pewne inwestycje na cmentarzu kościelnym, wokół którego wzniesiono ogrodzenie oraz zbudowano 3 kapliczki i popiersie O. Maksymiliana Kolbe. Ks. Władysław Małachowski zainicjował nową formę pracy duszpasterskiej, tzw. akcję miłosierdzia chrześcijańskiego, polegającą na udzielaniu pomocy materialnej rodzinom wielodzietnym i źle sytuowanym. W toku realizacji tej formy duszpasterzowania popełnił wiele błędów. Pod koniec 1964 roku został usamodzielniony kościół w Dobrzykach i utworzono tam odrębną parafię. Proboszczem nowo powstałej parafii został dotychczasowy wikariusz zalewski ks. Piotr Starzec. Na początku 1969 roku do parafii Zalewo został skierowany ks. Edward Zakrzewski spełniający faktycznie obowiązki proboszcza, ponieważ ks. Władysław Małachowski ze względu na swój stan zdrowia nie mógł pełnić tej funkcji. Pod koniec tego samego roku w parafii Zalewo rozpoczął swoją posługę nowy ks. proboszcz Gerard Kowalski, który zastał sytuacje szczególnie trudną. Plebanię zajmował nadal ks. Władysław Małachowski, mimo iż został zwolniony z obowiązków i stanowiska proboszcza. Kontynuował akcje "miłosierdzia" polegająca na prowadzeniu stołówki dla biednych. Faktycznie korzystały z niej rodziny dobrze sytuowane. Ksiądz Gerard Kowalski zmuszony był zamieszkać w dotychczasowej sali katechetycznej, plebanie natomiast zamieszkiwali ludzie świeccy ulokowani przez ks. Władysława Małachowskiego. Mimo trudnych warunków, w jakich pracował ks. Gerard Kowalski, rezultatów było wiele. Najważniejszym - oprócz owoców duszpasterskich - był remont kościoła wspólnym wysiłkiem proboszcza i wiernych. W 1976 roku podczas wizytacji kanonicznej dokonano konsekracji ołtarza soborowego. Ksiądz Gerard Kowalski sprawował obowiązki proboszcza w Zalewie do sierpnia 1979 roku. Następnie skierowany został na stanowisko proboszcza i dziekana w Szczytnie. Dnia 29 sierpnia 1979 roku ksiądz biskup Józef Glemp skierował na stanowisko proboszcza parafii Zalewo ks. Jana Litwina, dotychczasowego proboszcza w Rychlikach. Przed nowym administratorem parafii stanęło wiele problemów natury duszpasterskiej i gospodarczej. W połowie października odzyskano plebanię, która wymagała kapitalnego remontu: doprowadzono wodę, zainstalowano centralne ogrzewanie. Równolegle przebiegały prace remontowe w kościele, gdzie uruchomiono centralne ogrzewanie, wymieniono rynny, naprawiono częściowo dach, zainstalowano nowe żyrandole. We wrześniu 1981 roku, na polecenie ks. bpa. Jana Obłąka, przybył do parafii ks. Mieczysław Idżkowski - emeryt, który służył pomocą duszpasterską. Dnia 22 maja 1982 roku zmarł ks. Władysław Małachowski, były proboszcz parafii Zalewo w latach 1959 - 1969. W roku 1984 proboszcz Jan Litwin zainicjował nowe inwestycje gospodarcze na rzecz kościoła parafialnego. Zainstalowano nowe, pancerne tabernakulum, wymieniono instalacje elektryczną i nagłaśniającą. W sierpniu rozpoczęto prace przygotowawcze do malowania kościoła. Podczas ich trwania odkryto zamurowane gotyckie wnęki, które zostały odrestaurowane. Do prac remontowych w kościele zaangażowali się bardzo aktywnie parafianie, poświęcając wiele czasu i serca. W czasie trwania prac malarskich wszystkie nabożeństwa liturgiczne odprawiane były według normalnego porządku. W roku 1987 do pracy duszpasterskiej w parafii Zalewo ks. biskup Edmund Piszcz skierował wikariusza ks. Andrzeja Antonowicza, który pracował w Zalewie trzy lata. W 1988 roku wykonano odnowę elewacji wieży i remont organów. Zakrystię wyposażono w brakujące elementy liturgiczne. Ks. biskup Julian Wojtkowski w spostrzeżeniach wizytacyjnych z 1981 roku napisał: "Ksiądz proboszcz Jan Litwin bardzo gospodarnie dba o potrzeby parafii. Podjął trud odzyskania części plebani, całość wyremontował. Jest szanowany i lubiany przez ludzi za swoje bezpośrednie i pogodne podejście."